17 januari, het feest van Sant'Antonio Abate

Antonius Abt

Vandaag is het 17 januari, de feestdag van de heilige Antonius Abt, een heilige die met name in Midden-Italië zeer geliefd is. Andere namen waaronder we hem kennen zijn Antonius de Grote, Antonius de Kluizenaar en Antonius met het varken.

Leven

Antonius werd geboren rond 251 in Egypte. Zijn (rijke) ouders stierven toen hij nog maar twintig jaar was. Hij gaf al zijn bezittingen weg en startte een leven als kluizenaar, in het oosten van Egypte. Volgens de legende werd hij daar talloze keren verleid door de duivel, vermomd als naakte vrouw of als monster… Het sobere leven moet hem evenwel goed hebben gedaan, want men zegt dat hij wel 105 jaar oud is geworden (zonder zelfs één tand te verliezen!). In al die jaren kreeg hij als eerste monnik vele volgelingen en daarom staat hij bekend als de vader van het kloosterleven.

Afbeelding

Antonius wordt meestal voorgesteld als kluizenaar met een lange baard, gekleed in donkerbruine (soms zwarte) voetlange tuniek met wijde mouwen of in een donker boetekleed met mantel. Vaak draagt hij een kap op het hoofd. Als attribuut heeft hij een abtsstaf (in de vorm van een Tau), een kruisbeeld, een rozenkrans, een boek met orderegel en een klokje aan de staf. Het verwijst naar de bel die de antonieten (de orde van ziekenbroeders die naar hem vernoemd is) op hun tochten luidden wanneer ze aalmoezen verzamelden. Soms is het klokje bevestigd aan de hals van een varken naast hem. Het dier staat symbool voor het zondige en de verleiding, maar heeft ook te maken met het recht dat de antonieten verwierven om een bepaald aantal varkens vrij te laten rondlopen in de steden. (In de Middeleeuwen gebruikte men varkens om het stadsvuil op te ruimen; de dieren aten het eenvoudig op. En omdat straatvuil ratten aantrok en ratten weer de pest verspreidden, zag men varkens als beschermers tegen de pest. St-Antoniusvarkens kregen dan ook een belletje om hun nek.)

De Tau-vormige staf gaat terug op de abts- of bisschopsstaf, die in het Oosten gebruikelijk was. De vlammen aan zijn voeten verwijzen naar de bestrijding van het zogenaamde antoniusvuur, een armeluisziekte, die ook bekend staat als ergotisme of kriebelziekte. Andere attributen zijn een toorts, een doodshoofd en een kaars (beide zijn toespelingen op de ‘vanitas’: ‘ijdelheid’, ‘vergankelijkheid’) of een raaf die hem brood brengt. Dat laatste is toe te schrijven aan het feit dat Antonius vaak afgebeeld wordt in gezelschap van de heilige Paulus van Thebe de Woestijnvader, bij wie de raaf eigenlijk hoort: die kreeg namelijk volgens de legende als kluizenaar in de woestijn zestig jaar lang elke dag een half brood van een raaf.

Patroon

Antonius is beschermheilige van alle beroepen die met vee, en met name met varkens te maken hebben: hoeders, boeren, varkenshandelaren, slagers, vilders, leerlooiers en handschoenmakers, schilders (penselen worden gemaakt van varkenshaar); daarnaast van schutters en boogschutters (Antonius is beschermheilige tegen de pest. In de middeleeuwen meende men, net als in de oudheid, dat God (Apollo in de oudheid) de mens de ziekte gaf door pijlen met de ziekte op hem af te vuren); daarnaast is hij natuurlijk patroon van de Antoniusbroeders en van de Antoniters, van de kluizenaars en van de activiteiten, die hij in de eenzaamheid verrichtte: hoveniers, borstelbinders, mandenmakers en -vlechters en wevers; hij is ook patroon van doodgravers en grafdelvers (vanwege het feit, dat hij Sint Paulus de Woestijnvader begroef); van suiker- en banketbakkers (omdat in de winter rond zijn feestdag veel suikerhoudende spijzen werden gegeten als bescherming tegen de kou) en van de armen (omdat zij in de winter op zijn feestdag gratis varkensvlees kregen); van klokkenmakers; in Italië van koetsiers; van pachters en van sloddervossen.

Hij is daarnaast ook patroon van varkenskudden en huisdieren. Zijn voorspraak wordt ingeroepen voor de bescherming van dieren, vooral varkens en hun stallen; tegen veeziekten, tegen besmettelijke ziekten, epilepsie, angst, antoniusvuur, gordelroos, hoofdpijn, huidziekten, jeuken, krabben, lupus, negenoog (karbonkel), netelroos, ontstekingen, pest, roos, scheurbuik, steenpuisten, necrose en wratten.

Devotie en tradities

De volksdevotie en toewijding aan de heilige, vooral in Midden-Italië, wordt gekenmerkt door de jaarlijkse zegening van huisdieren, maar ook van producten van het land en door het theatrale naspelen van het leven van de heilige. Elementen die we dan kunnen tegenkomen zijn de abt als kluizenaar in de woestijn, de verleiding door rode en zwarte duivels en door een jongedame en uiteindelijk de komst van de engel met de karakteristieke conische hoed, die typerend is voor figuren met bovennatuurlijke contacten, zoals feeën en magiërs…..

Op de foto's van links naar rechts

1e rij: zegening van de huisdieren in Anversa degli Abruzzi - feestprogramma van Giulianova - feestprogramma van Montorio al Vomano

2e rij: feestprogramma's van Collelongo, Pescosansonesco, Collecorvino

3e rij: duivel uit het theaterstuk van Fontanelledi Atri, theatergroep die het leven van de heilige naspeelt in Caramanico Terme (2x)

RECENTE BERICHTEN
ZOEK OP TAGS
ZOEK OP CATEGORIE